I. KHÁI QUÁT CHUNG
Vị trí địa lý: Mông Cổ phía Bắc giáp Liên bang Nga, phía Nam giáp Cộng hòa nhân dân Trung Hoa.
Địa hình: Phần lớn lãnh thổ là thảo nguyên đồng cỏ và đồi núi (độ cao trung bình khoảng 1.580 mét so với mực nước biển), chia làm 3 miền: Phía Tây chủ yếu là núi, miền Trung và phía Đông chủ yếu là cao nguyên, phía Nam có sa mạc Gobi. Rừng chiếm 10% diện tích.
Khí hậu: Lục địa, ít mưa, lạnh giá, nhiệt độ mùa đông xuống đến -300, -400C.
Diện tích: 1,565 triệu km; có 21 tỉnh và Thủ đô Ulaanbaatar.
Dân số: 3,5 triệu người, hơn 10 dân tộc. Dân tộc Mông Cổ (Khalkh) chiếm 86%, kazak 6%, còn lại là các dân tộc khác.
Tôn giáo: Mật Tông Tây Tạng (53%), Hồi giáo, Thiên Chúa giáo, Saman giáo, Kitô giáo và các tôn giáo khác nhưng rất ít, khoảng 8%; số người không theo tôn giáo chiếm 38%.
Ngôn ngữ: Tiếng Mông Cổ.
Thủ đô: Ulaanbaatar, hơn 1,5 triệu dân.
Ngày Quốc khánh: Ngày 11/7 (ngày Cách mạng Nhân dân giành thắng lợi: 11/7/1921).
Tiền tệ: Đồng Tugrug (MNT).
Các chính đảng: Hiện có gần 30 đảng tham chính; 02 Đảng lớn nhất là Đảng Nhân dân Mông Cổ (161.300 đảng viên) và Đảng Dân chủ (150.000 đảng viên).
Một số Lãnh đạo chủ chốt hiện nay:
+ Tổng thống Ukhnaa Khurelsukh (từ tháng 6/2021)
+ Thủ tướng Gombojav Zandanshatar (từ tháng 6/2025).
+ Chủ tịch Quốc hội Nyam-Osor Uchral (từ tháng 11/2025).
+ Bộ trưởng Ngoại giao Batmunkh Battsetseg (từ tháng 7/2020 và 2 lần được tái bổ nhiệm (tháng 7/2024 và tháng 6/2025).
II. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
1. Chính trị nội bộ, Mông Cổ cơ bản ổn định; tổ chức thành công bầu cử Quốc hội Khóa IX (28/6/2024). Đảng Nhân dân Mông Cổ cầm quyền giành thắng lợi nhiệm kỳ thứ 3 liên tiếp, giành được 68/126 ghế (chiếm 54%), Đảng Dân chủ đối lập lớn nhất giành được 42 ghế (33%), Đảng “Khun” giành được 08 ghế (6,3%), Đảng Xanh - Chí dân giành được 04 ghế (3,2%) và Liên minh Dân tộc giành được 04 ghế (3,2%). Đảng Nhân dân Mông Cổ chiếm đa số phiếu, thành lập Chính phủ gồm Thủ tướng, 2 Phó Thủ tướng, 16 Bộ trưởng và tương đương. Tháng 11/2025, Đảng Nhân dân Mông Cổ cầm quyền tiến hành Đại hội 31, bầu ông N.Uchral làm Chủ tịch Đảng và đến ngày 20/11/2025, Quốc hội Mông Cổ tiếp tục bầu ông N.Uchral làm Chủ tịch Quốc hội. Hiện 3 Lãnh đạo chủ chốt của Mông Cổ (Tổng thống U.Khurelsukh, Thủ tướng G.Zandanshatar và Chủ tịch Quốc hội N.Uchral) đều thuộc Đảng Nhân dân Mông Cổ cầm quyền.
2. Về kinh tế, chủ yếu dựa vào ngành khai khoáng và chăn nuôi đồng cỏ tự nhiên, là một trong 15 quốc gia có nguồn khoáng sản giàu nhất thế giới, các khoáng sản chính là than đá, đồng, molypden, fluorspar, volfram, vàng, nhôm, uranium, kim loại chì… Hiện ngành khai thác khoáng sản chiếm khoảng 50% GDP. Mông Cổ có trên 55 triệu đầu gia súc (lạc đà, ngựa, bò, dê, cừu); cơ bản bảo đảm nhu cầu về lương thực (lúa mì) và một số nông sản khác. Tăng trưởng kinh tế đạt 6,8% năm 2025; thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 7.000 USD. Mông Cổ có quan hệ thương mại với 163 quốc gia và vùng lãnh thổ; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2024 đạt 27,4 tỷ USD, năm 2025 đạt 27 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 15,7 tỷ USD, nhập khẩu đạt 11,3 tỷ USD; dự trữ ngoại hối đạt trên 6 tỷ USD, đạt hơn 58 triệu đầu gia súc; đón hơn 800 nghìn lượt khách du lịch. Hiện Mông Cổ đang tiếp tục triển khai “Chính sách phục hồi mới”, Chương trình hành động của Chính phủ nhiệm kỳ 2024 - 2028, Kế hoạch phát triển giai đoạn 2026 -2030 và “Tầm nhìn 2050”. Về đầu tư, Mông Cổ thu hút khoảng 2,8 tỷ USD năm 2025; tính theo lũy kế, Mông Cổ thu hút khoảng 45 tỷ USD trong giai đoạn 1992-2023.
3. Về đối ngoại, Mông Cổ thực hiện chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, đa trụ cột và không liên kết; thực hiện nguyên tắc phát triển quan hệ cân bằng với Nga và Trung Quốc; đẩy mạnh mở rộng quan hệ hợp tác với Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Ấn Độ, Vương quốc Anh (Mông Cổ gọi là các nước láng giềng thứ ba); chủ động hợp tác với NATO. Mông Cổ phát triển quan hệ nhiều mặt với Liên hợp quốc và các cơ quan chuyên trách, Phong trào Không liên kết. Hiện Mông Cổ là thành viên của WTO, ARF, ASEM, Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu, Hội đồng Hòa bình Dải Gaza (BOP); đang phấn đấu gia nhập APEC, tham gia đối thoại cấp cao Đông Á, đối tác đối thoại của ASEAN.
III. QUAN HỆ VIỆT NAM - MÔNG CỔ
1. Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao: Ngày 17 tháng 11 năm 1954.
2. Cấp quan hệ: Đối tác toàn diện
3. Những mốc lớn trong lịch sử quan hệ hai nước:
- Tháng 7/1955: Chủ tịch Hồ Chí Minh dẫn đầu đoàn đại biểu Đảng, Chính phủ Việt Nam lần đầu tiên thăm Mông Cổ.
- Tháng 9/1959: Bí thư thứ Nhất Đảng Nhân dân Cách mạng Mông Cổ, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Yu.Tsedenbal dẫn đầu đoàn đại biểu Đảng, Chính phủ Mông Cổ thăm Việt Nam.
- Ngày 09/6/1959: Thành lập Đại sứ quán Mông Cổ tại Hà Nội.
- Ngày 13/2/1960: Thành lập Đại sứ quán Việt Nam tại Ulaanbaatar.
- Năm 1961: Ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác đầu tiên (hai lần sau vào năm 1979 và 2000). Tháng 7/1961: Thành lập Hội Hữu nghị Việt Nam-Mông Cổ.
- Ngày 03/12/1979: Thành lập Ủy ban liên Chính phủ Việt Nam - Mông Cổ về hợp tác kinh tế, thương mại, khoa học và kỹ thuật.
- Ngày 30/09/2024: Thiết lập quan hệ “Đối tác toàn diện Việt Nam - Mông Cổ”.
4. Về quan hệ chính trị:
Việt Nam và Mông Cổ có quan hệ hữu nghị truyền thống từ rất sớm, hai bên thường xuyên giúp đỡ và ủng hộ lẫn nhau. Mông Cổ coi Việt Nam là Đối tác toàn diện quan trọng hàng đầu của Mông Cổ ở khu vực Đông Nam Á. Trong những năm gần đây, quan hệ hai nước có những bước phát triển thực chất, toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Hai bên đã thiết lập quan hệ “Đối tác toàn diện Việt Nam - Mông Cổ” nhân dịp chuyến thăm cấp Nhà nước tới Mông Cổ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tháng 9/2024. Hai bên duy trì thường xuyên hoạt động trao đổi đoàn, tiếp xúc cấp cao, các cấp, địa phương và tổ chức hữu nghị nhân dân.
Một số Lãnh đạo Việt Nam thăm Mông Cổ (từ 2015 đến nay): Phó Chủ tịch Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn thăm chính thức Mông Cổ (2015), Thủ tướng Chính phủ ta thăm chính thức Mông Cổ và dự Hội nghị cấp cao ASEM 11 tại Mông Cổ (7/2016), Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh thăm chính thức Mông Cổ từ (5/2017), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm cấp Nhà nước tới Mông Cổ (9/2024), Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương (9/2025) thăm Mông Cổ…
Một số Lãnh đạo Mông Cổ thăm Việt Nam (từ 2018 đến nay): Chủ tịch Quốc hội Mông Cổ M.Enkhbold (2018), Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia A.Gansukh (4/2018), Tổng Thư ký Đảng Nhân dân Mông Cổ D.Amarbayargalan (2019), Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Mông Cổ J.Enkhbayar (2023), Tổng thống Mông Cổ Ukhnaa Khurelsukh thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam (11/2023), Chánh Văn phòng Tổng thống G.Zandanshatar (01/2025), Tổng Thư ký Đảng Nhân dân Mông Cổ Ya.Sodbaatar (4/2025)…
5. Về hợp tác kinh tế - thương mại:
Hai bên có nhiều tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực kinh tế - thương mại và có nhiều khởi sắc trong những năm gần đây. Việt Nam và Mông Cổ duy trì cơ chế Ủy ban liên Chính phủ Việt Nam - Mông Cổ về hợp tác kinh tế, thương mại, khoa học và kỹ thuật, phiên họp gần đây nhất (phiên thứ 19) được tổ chức vào tháng 11/2024 tại Việt Nam. Trong giai đoạn 2022 - 2024, hai bên tổ chức nhiều diễn đàn, tọa đàm doanh nghiệp, đoàn tham dự hội chợ/triển lãm tổ chức tại hai nước. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Mông Cổ đạt hơn 155 triệu USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt trên 100 triệu USD (gồm điện thoại, linh kiện điện tử, thiết bị điện gia dụng, chế phẩm giặt, mỹ phẩm, thực phẩm chế biến, gạo trắng, ngũ cốc, bánh kẹo, bia, cà phê, dược phẩm, hoa quả đóng hộp, trứng và thịt gà; nhập khẩu một số nông sản, nguyên phụ liệu dệt may và da giày...).
6. Về hợp tác trên các lĩnh vực khác:
Về văn hóa, hai bên đã xây dựng Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh và khai trương Phòng Truyền thống Hồ Chí Minh tại Trường mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (Trường liên cấp số 14), thủ đô Ulaanbaatar, Mông Cổ năm 2009. Việt Nam và Mông Cổ hợp tác sản xuất bộ phim “Cuộc sống như một bộ phim” năm 2013 và được công chiếu rộng rãi tại Mông Cổ và Việt Nam. Giai đoạn 2014 -2019, phía Mông Cổ cử các đoàn nghệ thuật tham gia Festival Huế và nhiều sự kiện văn hóa nghệ thuật quốc tế khác tổ chức tại Việt Nam. Hai bên hợp tác tổ chức nhiều sự kiện, triển lãm văn hóa, du lịch, đặc biệt mới đây Việt Nam đã tổ chức sự kiện “Ngày Văn hóa Việt Nam” tại Mông Cổ (9/2024) nhân dịp kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Mông Cổ. Đài Truyền hình Quốc gia Mông Cổ (MNB) hợp tác với Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) sản xuất một số phim tài liệu về quan hệ hữu nghị truyền thống, công chiếu một số bộ phim truyện Việt Nam như “Bao giờ cho đến tháng Mười”, phim quảng bá về đất nước, con người Việt Nam. Hai bên phối hợp biên phiên dịch nhiều tác phẩm văn học, thơ, sách lịch sử Việt Nam sang tiếng Mông Cổ như tác phẩm “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sách về “Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh”, “Truyện Kiều” của nhà thơ Nguyễn Du, “Máu và Hoa” của nhà thơ Tố Hữu, tiểu thuyết “Hòn Đất” của nhà văn Anh Đức và nhiều tác phẩm khác.
Về giáo dục, đào tạo, hai bên trao đổi sinh viên được thực hiện từ những năm 1960 thế kỷ XX. Theo Hiệp định về hợp tác giáo dục và đào tạo, hằng năm Việt Nam nhận đào tạo 15 sinh viên Mông Cổ và Mông Cổ đào tạo 05 sinh viên Việt Nam.
Về hợp tác du lịch, một trong những lĩnh vực hợp tác tiềm năng của hai nước. Hai bên đã ký Bản ghi nhớ về hợp tác du lịch (9/2024) và Hiệp định miễn thị thực cho người mang hộ chiếu ngoại giao, hộ chiếu công vụ, hộ chiếu phổ thông tháng 11/2023. Việt Nam trở thành một trong 4 điểm đến hàng đầu của người dân Mông Cổ./.
Tháng 3/2026